Karaimi w dawnej Warszawie

Projekt pn. Wirtualna mapa miejsc związanych z obecnością Karaimów w Warszawie przed I wojną światową jako środek integracji społeczności Karaimów powstał dzięki sfinansowaniu przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich – Konkurs FIO 2014-2020 – Priorytet 2.

logo

Karaimi jako mieszkańcy Warszawy pojawiają się w mieście na początku lat 70. XIX wieku. Są to w większości kupcy tytoniowi, którzy otwierają tu składy tabaczne i oferują wyroby, wywodzących się z Krymu, karaimskich fabrykantów z innych miast ówczesnego imperium rosyjskiego. Niektórzy zakładają własne warsztaty i fabryki w stolicy. W Warszawie w owym czasie mieszkają Karaimi związani także z przemysłem spożywczym (chałwa i orientalne łakocie), usługami medyczno-kosmetycznymi, jak również, urzędnicy, lekarze, studenci. Warszawska prasa tego okresu potwierdza obecność nie tylko osób o bezpośrednio krymskim rodowodzie, ale również członków gmin karaimskich z Trok, Wilna i Łucka. Mała społeczność, choć niezorganizowana w formalną gminę, utrzymywała ze sobą ścisłe kontakty, czego dowodem jest wspólne sfinansowanie Cmentarza Karaimskiego na Woli założonego w roku 1890. Populacja karaimskich mieszkańców Warszawy przed I wojną światową nie przekraczała stu osób.

Oto niektórzy nich:

 

zobaczpunkt


punkt

Kazas M.S
W roku 1886 warszawskim przedstawicielem firm Gabaj z Charkowa i Moskwy oraz Ottoman z St. Petersburga był kupiec tabaczny Kazas. Prawdopodobnie ten sam kupiec (o inicjałach M.S.) w roku 1894 był wyłącznym przedstawicielem na Warszawę i całe Królestwo Polskie firmy Saatczi i Mangubi z St. Petersburga.

zobacz

id
Fuki i Priko
Izaak Salomonowicz Fuki i Beniamin Isakowicz Prik byli wśród ośmiu fundatorów, którzy sfinansowali zakup od parafii prawosławnej Matki Boskiej Włodzimierskiej na Woli gruntu pod Cmentarz Karaimski. Zarówno jeden, jak i drugi zaczynali w branży tabacznej, by następnie przejść do spożywczej. Produkowali chałwę, rachat-łukum, sorbety i inne tureckie łakocia.

zobacz

id
Babadżan S.
Przedstawiciele rodziny Babadżan byli obecni w Warszawie od lat 90. XIX wieku. Działali w branży tytoniowej i medyczno-kosmetycznej. Akuszerka i kosmetyczka S. Babadżan oferowała swoje usługi w Warszawie w pierwszej dekadzie XX wieku

zobacz

id
Babadżan Gelel
Reprezentant petersburskiego Towarzystwa Saatczi i Mangubi, kupiec Gelel Babadżan zmarł w roku 1898 w wieku 38 lat w Otwocku i został pochowany na Cmentarzu Karaimskim w Warszawie. Niestety, jego nagrobek się nie zachował.

zobacz


id
Fuki Izaak 
Izaak Salomonowicz Fuki był jednym z ośmiu fundatorów, którzy sfinansowali zakup od parafii prawosławnej Matki Boskiej Włodzimierskiej na Woli gruntu pod Cmentarz Karaimski w Warszawie. Zaczynał w branży tabacznej, do 1886 r. jako zarządzający składem tytoniowym Durunczy i Szyszmana, by następnie przejść do spożywczej, jako producent orientalnych słodkości.

zobacz

id

Kefeli S. O.
Saduk Osipowicz Kefeli (1843-1898). Kupiec tabaczny, jeden z fundatorów Cmentarza Karaimskiego w Warszawie przy Redutowej 34. Mieszkał z rodziną przy Elektoralnej 20. W ogłoszeniach prasowych odnajdujemy ślady jego działalności w branży tytoniowej przy ul. Długiej pod numerami 35 i 19, a jego spadkobierców – przy Wierzbowej 5. Zmarł w roku 1898 i został pochowany na warszawskim Cmentarzu Karaimskim. Jego nagrobek, jako jeden z dwóch sprzed I wojny światowej, zachował do czasów współczesnych.

zobacz

id

małżeństwoDuruncza i Szyszman
Pochodzący z Krymu Mojżesz Duruncza i Jakub Szyszman założyli fabrykę tabaczną w Wilnie w latach 60 XIX w. Liczne ogłoszenia prasowe reklamujące ich wyroby pojawiają się w warszawskiej prasie już kilka lat później. To właśnie tę firmę żartobliwie przywoływał Julian Tuwim, pisząc w Cycer cum Caule: „Do składu fabryki tabacznej Durunczy i Szyszmana w Warszawie, ul. Krakowskie Przedmieście Nr 455, nadeszły świeżo dwa znakomite gatunki papierosów: MICKIEWICZ i SYROKOMLA wyrobione z tytoniu czysto tureckiego.” Warszawskimi interesami firmy tabacznej Szyszman & Duruncza zajmował się syn Jakuba Szyszmana, Borys (1877-1952), który w latach 1908-1912 mieszkał z żoną Ireną w Warszawie w domu Dobrycza przy Krakowskim Przedmieściu 81 (nr hipoteczny 455). Na zdjęciu Borys i Irena Szyszmanowie, którzy po II wojnie światowej ponownie mieszkali z rodziną w Warszawie i zostali odprowadzeni w ostatnią drogę na tutejszy cmentarz. Obok nich spoczęli syn Michał i córka Tamara.

zobacz

 

 

 

id

Kapłanowski Józef
Józef Kapłanowski (1828-1894) mieszczanin z Trok, gdzie w latach 60. XIX wieku otworzył krótko działający pierwszy zakład fotograficzny. Od początku lat 70. do końca 90., jako jeden z pierwszych Karaimów, mieszkał z rodziną w Warszawie. Do roku 1885 przy Senatorskiej 6, następnie, po tragicznej, opisywanej przez warszawską prasę, śmierci córki, przy Senatorskiej 10 i Wierzbowej 5. Jego firma ODESSA, działająca pod powyższymi adresami, zajmowała się wyrobami tabacznymi. Józef Kapłanowski był nie tylko kupcem, ale również producentem wyrobów związanych z przemysłem tytoniowym, posiadał bowiem wytwórnię gilz papierosowych. Był jednym z fundatorów warszawskiego Cmentarza Karaimskiego, a jedynym z tego grona niepochodzącym z Krymu. Na jesień życia powrócił do Trok, gdzie został pochowany w 1894 roku. Adres Wierzbowa 5 przeszedł w ręce rodziny Kefeli, spadkobierców Saduka Kefeliego, a następnie Szymon Chorczenki.

zobacz

id

abkowicz-rafał

Abkowicz Rafał
Lekarz wojskowy Rafał Abkowicz (1845–1910) w końcu XIX w. przez kilka lat mieszkał z rodziną i praktykował w Warszawie. 26 czerwca 1891 r. otrzymał dyplom doktorski na Uniwersytecie Warszawskim w Cesarskiej Akademii Medyczno-Chirurgicznej. Na zdjęciu z córką Ksenią. Druga córka – Helena zmarła w Warszawie w 1892 r.

zobacz

 

 

 

 

 

 

 

 

id

Chorczenko SzymonChorczenko Szymon
Szymon Chorczenko (1868-1923) pochodził z Trok. W Warszawie w połowie lat 80. XIX wieku zaczynał od posady chłopca sklepowego, by z czasem zająć się kupiectwem samodzielnie. W końcu lat 90. XIX wieku posiadał sklep kolonialno-tabaczny przy Marszałkowskiej 68, a w pierwszej dekadzie XX wieku – skład tabaczny przy Marszałkowskiej 77. Oprócz branży tytoniowej, w której nie unikał skandali, był aktywny w obrocie innymi towarami, a także nieruchomościami. Udzielał się w Towarzystwie Wzajemnej Pomocy Pracowników Handlowych i Przemysłowych m. Warszawy. Od drugiej dekady XIX wieku był właścicielem składu tabacznego przy Wierzbowej 5, który wcześniej należał kolejno do Józefa Kapłanowskiego i spadkobierców Saduka Kefeliego.id

zobacz

 

 

 

karaimska kienesa w Kijowie-1902Kogen Salomon
Bracia Kogen byli przedsiębiorcami tytoniowymi z Kijowa, znanymi nie tylko z działalności w branży tabacznej, ale także z szerokiej aktywności charytatywnej i społecznej. Pochodzący z Krymu Salomon Kogen (1830-1900), który wraz z bratem Mojsejem (1833-1903) stworzył jedną z największych w ówczesnej Rosji fabryk tytoniowych, był jednym z głównych fundatorów kijowskiej kienesy – karaimskiego domu modlitwy (foto), wybudowanej w mauretańskim stylu, a zaprojektowanej przez polskiego architekta, Władysława Horodeckiego. Na liście fundatorów warszawskiego Cmentarza Karaimskiego odnajdujemy Samuela, syna Salomona Kogena.

zobacz

 

 

 

 

id

Pryk Beniamin
Beniamin Isakowicz Pryk, jeden z ośmiu fundatorów, którzy sfinansowali zakup od parafii prawosławnej Matki Boskiej Włodzimierskiej na Woli gruntu pod Cmentarz Karaimski w Warszawie. Zaczynał, podobnie jak jego późniejszy wspólnik, Izaak Fuki, w warszawskiej branży tabacznej. Był przedstawicielem fabryki Salomona i Braci Kogen z Kijowa, najpierw przy Senatorskiej 8, później w Hotelu Paryzkim przy Bielańskiej 9, by następnie zająć się produkcją chałwy i orientalnych łakoci w spółce Fuki i Priko.

zobacz

id

Synani
Synani, kupiec tabaczny pochodzący z Krymu, w roku 1884 w składzie tabacznym przy Senatorskiej 8, w którym poprzednio działał kupiec Beniamin Pryk, oferował wyroby tytoniowe firmy Ottoman, należącej do karaimskiej rodziny petersburskich przedsiębiorców Egiz.

zobacz

id

Tanagoz S. B
Kupiec z Łucka, Samuel Greczny prowadził w Warszawie przy Nowym Świecie 35 skład tabaczny pod szyldem moskiewskiego fabrykanta S.B. Tanagoza, który z kolei był przedstawicielem m.in. petersburskiej firmy tabacznej Ottoman należącej do rodziny Egiz.

zobacz

id

Pilecki Mojsej
Przez 23 lata mieszkał i sprawował wysokie funkcje w Warszawie urodzony w Trokach, Mojsej Isajewicz Pilecki (1874–1938), urzędnik władz rosyjskich, poeta karaimski publikujący pod pseudonimem Akbaszy (Białogłowy). W latach 1893–1916 był on w ratuszu przy ulicy Senatorskiej 16 urzędnikiem Kancelarii Warszawskiego Oberpolicmajstra. Mieszkał przy Koszykowej 32.

zobacz

id

Greczny Samuel
Samuel Greczny to jedyny kupiec karaimski z Łucka działający w Warszawie przed I wojną światową. Był aktywny na stołecznym rynku tytoniowym w latach 80. XIX wieku. Oferował m.in. wyroby tabaczne karaimskich producentów: S.W. Tanagoza, J.A. Ajwaza, firmy Ottoman należącej do I.J. Egiza. Samuel Greczny prowadził skład tabaczny przy Nowym Świecie 35, z filią przy Marszałkowskiej 133.

zobacz

 

Kalfa J.J.
J.J. Kalfa w roku 1881 prowadził przy nowym Świecie 43 skład tabaczny, w którym oferował wyroby kijowskiej fabryki Salomona i Braci Kogen - przedsiębiorców i filantropów. Być może był on synem Jakóba Kalfy, fabrykanta tytoniu z Sewastopola, którego wyroby oferowane były siedem lat później na warszawskim rynku tabacznym.

zobacz